5 cách sử dụng ngôn từ và miêu tả trong viết truyện

Cách bạn sử dụng ngôn từ có thể tạo nên sự khác biệt giữa một câu chuyện tầm thường và một tác phẩm đáng nhớ. Các nhà văn chuyên nghiệp chia sẻ những bí quyết về nghệ thuật dùng chữ trong viết lách sáng tạo.

"Show, don't tell" - Điều vàng của người viết

Thay vì nói "Anh ấy rất buồn", hãy miêu tả "Anh im lặng nhìn ra ngoài cửa sổ, đôi vai nhún lên theo từng hơi thở nặng nề". Việc cho độc giả tự cảm nhận thông qua hành động và chi tiết sẽ tạo ra trải nghiệm đọc sâu sắc hơn nhiều.

Ví dụ:

• Tell (kể): "Lan rất tức giận với sếp của mình."
• Show (cho thấy): "Lan đóng cửa phòng sếp phía sau, rồi túm chặt tay vào nắm đấm. Móng tay cắm sâu vào lòng bàn tay đến đau nhói. Cô thở ra một hơi dài, cố gắng kiểm soát giọng nói run run: 'Tôi xin phép về sớm hôm nay.'"

Ví dụ về cảm xúc phức tạp:

• Tell: "Mai vừa vui vừa buồn khi nghe tin mình được học bổng du học."
• Show: "Mai cầm tờ thông báo, môi mím lại một nụ cười. Nhưng khi nhìn sang bàn làm việc của mẹ - nơi còn ngổn ngang đơn thuốc và hóa đơn viện phí - nụ cười ấy phai nhạt. Cô gập tờ giấy lại, nhét vào ngăn kéo, rồi khóa lại."

"Show" tạo ra hình ảnh sinh động và cho phép độc giả tự rút ra kết luận. Điều này khiến họ tham gia vào câu chuyện thay vì chỉ là người quan sát thụ động. Tuy nhiên, đôi khi "tell" cũng cần thiết để không làm truyện dài dòng - hãy cân bằng.

Sử dụng các giác quan

Đừng chỉ dựa vào thị giác. Hãy kích hoạt tất cả các giác quan của độc giả - âm thanh, mùi vị, xúc giác, thậm chí cả vị giác. Một mô tả tốt không chỉ giúp độc giả "nhìn thấy" mà còn giúp họ "sống" trong câu chuyện.

Ví dụ chỉ dùng thị giác: "Căn bếp cũ kỹ với tường màu vàng phai. Có một chiếc bàn gỗ ở giữa phòng."

Ví dụ dùng nhiều giác quan: "Căn bếp bốc mùi mỡ ôi và gia vị cũ (khứu giác). Sàn gỗ kêu cọt kẹt dưới chân (thính giác), mặt bàn sần sùi, vết chai chai dính vào đầu ngón tay (xúc giác). Hương vị đắng của cà phê phin còn vương trên đầu lưỡi (vị giác), trong khi ánh nắng buổi sáng rọi qua cửa sổ, bụi bay lững lờ trong không khí (thị giác)."

Mỗi giác quan đánh thức một phần khác nhau trong não bộ. Khi bạn kích hoạt nhiều giác quan, trải nghiệm đọc trở nên phong phú và đáng nhớ hơn. Mùi vị đặc biệt hiệu quả trong việc gợi nhớ - đó là lý do tại sao tác phẩm "Tìm kiếm thời gian đã mất" của Proust nổi tiếng với đoạn về chiếc bánh madeleine.

Tránh sử dụng tính từ và trạng từ quá mức

Nhà văn nổi tiếng Stephen King từng khuyên rằng hãy cắt bớt tính từ và trạng từ. Thay vì viết "Anh ấy chạy rất nhanh", hãy viết "Anh ấy lao đi như tên bắn". Động từ mạnh và danh từ cụ thể tạo ra hình ảnh rõ nét hơn.

Ví dụ so sánh:

• Yếu (nhiều tính từ): "Cô ấy là một người phụ nữ đẹp, duyên dáng và thông minh với mái tóc đen dài óng ả."
• Mạnh (ít tính từ, nhiều chi tiết): "Cô ấy bước vào phòng, mái tóc đen buông lơi xuống eo. Khi nói chuyện, ánh mắt cô không rời khỏi người đối diện, và câu trả lời luôn đến trước khi người khác kịp nghĩ."

Ví dụ về động từ:

• Yếu: "Anh ấy đi một cách mệt mỏi."
• Mạnh: "Anh ấy lê bước." / "Anh ấy loạng choạng."
• Yếu: "Cô ấy nói nhỏ."
• Mạnh: "Cô ấy thì thầm." / "Cô ấy thì thào."

Tính từ và trạng từ thường là cách "lười biếng" để miêu tả. Thay vì nói "rất đẹp", hãy cho độc giả thấy cái đẹp đó thông qua chi tiết cụ thể. Động từ chính xác giúp bạn truyền tải hành động và cảm xúc mạnh mẽ hơn.

Đọc to để kiểm tra nhịp điệu

Một mẹo đơn giản nhưng hiệu quả: đọc to phần văn bạn vừa viết. Điều này giúp bạn phát hiện những câu văn vụng về, lặp từ không cần thiết, và kiểm tra xem nhịp điệu của câu chuyện có trôi chảy hay không.

Ví dụ câu vụng về:

"Anh ấy là một người bạn của tôi từ lâu và anh ấy luôn luôn giúp đỡ tôi khi tôi gặp khó khăn và tôi rất biết ơn anh ấy."

Sau khi đọc to và sửa:

"Chúng tôi quen nhau từ nhỏ. Mỗi khi tôi gặp khó khăn, anh ấy luôn ở đó. Tôi biết ơn điều đó."

Khi đọc to, tai bạn sẽ bắt được những gì mắt bỏ qua: câu quá dài khiến bạn hụt hơi, từ lặp lại gây khó chịu, hoặc nhịp điệu đơn điệu. Câu văn tốt có sự thay đổi về độ dài - vừa có câu ngắn (tạo nhịp nhanh), vừa có câu dài (tạo chiều sâu).

Chỉnh sửa không thương tiếc

Bản thảo đầu tiên không bao giờ là bản hoàn hảo. Hãy dành thời gian để chỉnh sửa, cắt bớt những phần không cần thiết, và mài giũa từng câu văn. Như Ernest Hemingway đã nói, viết là việc viết lại.

Ví dụ về việc cắt bớt:

Bản nháp đầu (137 từ):

"Buổi sáng hôm đó, khi tôi thức dậy và mở mắt ra, tôi nhận thấy rằng trời vẫn còn tối. Tôi nhìn đồng hồ trên tường và thấy rằng mới 5 giờ sáng. Tôi biết rằng tôi nên tiếp tục ngủ, nhưng tôi không thể ngủ được nữa. Vì vậy, tôi quyết định rằng tôi sẽ thức dậy và bắt đầu ngày mới của mình sớm hơn bình thường."

Sau chỉnh sửa (32 từ):

"5 giờ sáng. Trời vẫn tối. Tôi nên ngủ tiếp, nhưng không thể. Thôi, dậy đi."

Chỉnh sửa là nghệ thuật loại bỏ. Mỗi câu phải phục vụ một mục đích nhất định như: phát triển nhân vật, đẩy cốt truyện, hoặc tạo không khí. Nếu không, hãy cắt bỏ. Câu chuyện ngắn gọn thường mạnh mẽ hơn câu chuyện dài dòng.

Xem thêm: Cách xây dựng cốt truyện hấp dẫn

Mong rằng bài viết này giúp bạn sáng tác truyện hay hơn. Xem thêm các tip viết truyện khác trong danh mục Academy nhé!