Chiếc xe khách rời bến lúc sáng sớm, chở Phương Linh qua những cánh đồng lúa xanh mướt của vùng Kinh Bắc. Từ cửa sổ, cô nhìn ra những con đường làng nhỏ hẹp, những mái ngói rêu phong ẩn hiện sau những hàng tre xanh. Đã lâu rồi cô mới được trở lại miền Bắc như thế này, xa rời khỏi Sài Gòn ồn ào để tìm về những câu chuyện còn vương vấn trong hơi thở của đất mẹ.

"Vọng Nguyệt, xã Tam Giang, huyện Yên Phong." Linh lẩm bẩm đọc lại địa chỉ ghi trong sổ tay. Đây là bài viết cô nhận từ tòa soạn, một chuyên đề về làng nghề truyền thống đang dần mai một. Chủ nhiệm kỳ vọng cô sẽ viết một bài phóng sự sâu, có chiều sâu văn hóa, không phải kiểu bài giới thiệu du lịch sáo rỗng thường thấy.

Chỉ mất hơn hai tiếng, xe đã dừng lại ở ngã ba gần cầu Vọng Nguyệt. Linh kéo ba lô lên vai, bước xuống trong làn gió se lạnh của tháng Ba. Phía trước mắt, con sông Cầu chảy êm đềm, nước trong xanh phản chiếu bầu trời xám xám của buổi chiều. Bên kia bờ sông, những mái nhà cổ ẩn hiện sau tán cây si già, cổng làng bằng đá ong đã ngả màu thời gian.

Vừa bước qua cầu, Linh đã cảm nhận được cái không khí đặc biệt của một ngôi làng cổ. Không ồn ào như thành thị, nhưng cũng chẳng vắng lặng đến kỳ lạ. Từng nhóm người qua lại, tiếng xe máy vọng lại thỉnh thoảng, và đâu đó vẳng lên tiếng cười giòn của trẻ con. Nhưng có gì đó… Linh không định hình được, chỉ thấy ánh mắt người dân nhìn cô với vẻ dò hỏi, lạnh lùng hơn sự hiếu kỳ thông thường.

"Chị ơi, cho em hỏi nhà nghệ nhân Nguyễn Thị Hiền ở đâu ạ?" Linh dừng lại hỏi một người phụ nữ trung niên đang phơi tơ trước sân.

Người phụ nữ ngẩng đầu nhìn Linh, ánh mắt lướt qua chiếc ba lô, chiếc máy ảnh treo trên vai cô. "Nhà bà Hiền à? Cứ đi thẳng con đường này, tới ngã ba rẽ phải, nhà có mái ngói cũ, cạnh gốc dâu lớn."

"Cảm ơn chị ạ." Linh cúi đầu, nhưng người phụ nữ đã quay mặt đi, không nói thêm lời nào.

Đi theo chỉ dẫn, Linh tìm được ngôi nhà cổ với mái ngói âm dương đã phai màu. Gốc dâu già trước sân rợp bóng mát, những chiếc lá xanh mướt đung đưa trong gió. Trên hiên nhà, một cụ bà tóc bạc đang ngồi trước khung cửi, đôi tay nhăn nheo khéo léo luồn sợi tơ qua những thanh gỗ.

"Cháu chào bà ạ. Cháu là Phương Linh, nhà báo từ Hà Nội. Cháu đã liên hệ với bà qua điện thoại." Linh bước vào sân, giọng lịch sự.

Bà Hiền ngẩng đầu, khuôn mặt đầy nếp nhăn hiện lên vẻ ngạc nhiên rồi mỉm cười. "À, cháu tới rồi. Bà nhớ rồi. Vào nhà đi con, đường xa mệt lắm nhỉ?"

Bước vào căn nhà cổ, Linh ngỡ ngàng trước vẻ đẹp giản dị nhưng đậm chất thời gian. Những chiếc khung cửi gỗ xếp gọn gàng ở góc nhà, trên giá treo đầy những cuộn tơ tằm óng ánh. Mùi hương nhẹ của tơ lụa và gỗ cũ thoang thoảng trong không gian. Nhưng điều khiến Linh chú ý nhất là những tấm lụa treo trên tường – màu đỏ thẫm kỳ lạ, không phải đỏ tươi, mà đỏ sẫm như… như máu đã khô.

"Bà đang dệt tấm lụa này à?" Linh hỏi, nhìn theo bàn tay bà Hiền.

"Ừ, đây là tơ tằm trắng thôi con. Những tấm lụa đỏ kia…" Bà Hiền dừng lại, ánh mắt đảo qua những tấm lụa treo tường. "Kia là lụa nhuộm đặc biệt của làng. Công thức gia truyền từ xưa, bí mật lắm."

Linh cảm nhận được sự do dự trong giọng bà. "Cháu được nghe nói lụa đỏ Vọng Nguyệt rất nổi tiếng, được xuất khẩu với giá cao phải không ạ?"

"Phải." Bà Hiền gật đầu, nhưng không nói thêm. Bà đứng dậy, rót nước trà mời Linh. "Con ở lại làng mấy ngày?"

"Dạ, khoảng một tuần ạ. Cháu muốn tìm hiểu sâu về nghề dệt lụa, chụp ảnh và phỏng vấn các nghệ nhân. Bà có thể kể cho cháu nghe về lịch sử làng nghề được không ạ?"

Bà Hiền ngồi xuống, nhấp một ngụm trà, ánh mắt xa xăm như đang lần về quá khứ. "Vọng Nguyệt xưa kia nổi tiếng lắm con. Từ đời Lê Trung Hưng, tơ tằm ở đây đã được triều đình chọn dệt hoàng bào. Nhà nhà trồng dâu, người người nuôi tằm, làng mình giàu có, no đủ. Những dòng họ lớn như Nguyễn Hữu, Chu, Ngô Quý, Ngô Xuân… đều góp công lớn làm nên danh tiếng làng nghề."

Linh ghi chép cẩn thận, thỉnh thoảng ngẩng lên hỏi thêm chi tiết. Bà Hiền kể rất hay, những câu chuyện xưa như được sống lại qua lời kể của bà. Nhưng cứ mỗi lần nhắc đến lụa đỏ, bà lại im lặng, chỉ nói sơ qua rồi chuyển sang chủ đề khác.

"Thôi, trời tối rồi. Con nghỉ ngơi đi, mai bà sẽ dẫn con đi thăm xưởng dệt và các nghệ nhân khác." Bà Hiền đứng dậy.

"Dạ, cảm ơn bà." Linh cúi đầu.

Đêm xuống trên Vọng Nguyệt êm ả nhưng kỳ lạ. Linh nằm trên chiếc giường gỗ cũ trong phòng khách, nhìn lên trần nhà rêu phong. Ánh trăng lọt qua khe cửa sổ, chiếu vào những tấm lụa đỏ treo tường, khiến chúng như rung rinh một màu máu kỳ dị. Cô trằn trọc không ngủ được, trong đầu cứ nghĩ về ánh mắt lo âu của bà Hiền, về sự lạnh lùng của người dân, về những tấm lụa đỏ thẫm kỳ lạ.

"Xoạc xoạc!"

Một tiếng động vang lên từ đâu đó bên ngoài. Linh giật mình, ngồi bật dậy. Tiếng động lại vang lên, rõ hơn, như tiếng gì đó đang cào vào cửa gỗ. Tim cô đập nhanh, cô bước nhẹ đến cửa sổ, rón rén nhìn ra ngoài.

Sân nhà vắng tanh trong ánh trăng mờ. Gốc dâu giàung hút trong gió đêm, những cái bóng dài loang lổ trên mặt đất. Nhưng… đợi đã. Kia là gì?

Một cái bóng to lớn, kỳ dị, đang di chuyển chậm chạp qua sân. Hình dáng nó không giống người, cũng không giống thú. Nó có nhiều chân, nhiều đốt, di chuyển câm lặng như ma. Linh đứng như trời trồng, lạnh toát sống lưng. Bóng đen khuất dần sau hàng rào tre, tan biến vào đêm tối.

Cô đứng yên một lúc lâu, tim đập như trống. Có phải cô nhìn lầm? Hay là… Linh lắc đầu, cố trấn tĩnh. Có lẽ mình mệt quá, hoặc là bóng cây gì đó thôi. Cô quay về giường, nhưng đêm đó, cô không thể chợp mắt được nữa.

---

Sáng hôm sau, tiếng gà gáy đánh thức Linh dậy. Cô ngồi dậy, mắt vẫn còn mờ hồ vì một đêm không ngủ. Bà Hiền đã dậy từ sớm, đang ngồi trước khung cửi, tiếng "tách tách" đều đặn của khung cửi vang lên nhịp nhàng.

"Dạ con chào bà. Bà dậy sớm quá." Linh chào.

"Ừ, già rồi ngủ ít thôi con." Bà Hiền mỉm cười, nhưng Linh nhận thấy đôi mắt bà đỏ hoe, như cũng không ngủ được. "Con rửa mặt rồi ăn sáng đi, hôm nay bà sẽ dẫn con đi thăm làng."

Sau khi ăn sáng, bà Hiền dẫn Linh đi quanh làng. Họ đi qua những con đường làng nhỏ hẹp, những ngôi nhà cổ san sát nhau. Ở đây đó, người dân vẫn đang làm việc: phơi tơ, kéo kén, dệt lụa. Nhưng Linh nhận thấy họ ít nói chuyện, chỉ nhìn cô với ánh mắt dò xét rồi quay đi.

"Bà ơi, người trong làng có vẻ… không mấy thân thiện với cháu nhỉ?" Linh hỏi nhỏ.

Bà Hiền thở dài. "Người làng mình hay kín đáo với người lạ thôi con. Đừng bận tâm."

Họ dừng lại trước một ngôi nhà lớn, có bảng hiệu "Hợp tác xã tơ tằm Vọng Nguyệt". Một người phụ nữ trung niên, ăn mặc chỉnh tề, đang đứng nói chuyện với mấy người đàn ông. Thấy bà Hiền và Linh, bà ta quay lại, mỉm cười.

"Chào bà Hiền. Đây là nhà báo từ Hà Nội phải không?" Giọng bà ta niềm nở nhưng Linh cảm thấy có gì đó giả tạo.

"Dạ phải ạ. Cháu là Phương Linh." Linh chào.

"Tôi là Ngô Mỹ Liên, trưởng hợp tác xã. Rất vui được gặp cô. Nghe nói cô đến viết bài về làng nghề của chúng tôi, đúng không?" Mắt bà Mỹ Liên lướt qua Linh một cách đánh giá.

"Dạ đúng ạ. Cháu muốn tìm hiểu về quy trình sản xuất, nhất là công đoạn nhuộm lụa đỏ mà làng nổi tiếng ạ."

Bà Mỹ Liên cười, nhưng nụ cười không lan tới mắt. "À, công đoạn đó là bí mật của làng, truyền từ đời này sang đời khác. Nhưng cô có thể xem quy trình khác, tôi sẽ sắp xếp."

"Dạ, cảm ơn bà." Linh gật đầu, nhưng trong lòng nghi ngờ càng dâng cao.

Họ tiếp tục đi, qua nhà thờ họ Ngô cổ kính, qua ao tằm rộng lớn, qua những luống dâu xanh mướt. Bà Hiền giới thiệu từng nơi, nhưng càng nghe, Linh càng cảm thấy có gì đó không ổn. Những câu chuyện đẹp về truyền thống, về sự phồn vinh, nhưng đằng sau là một sự im lặng nặng nề, một bí mật không ai dám nói.

Khi trời gần trưa, họ quay về nhà. Linh quyết định đi dạo một mình quanh làng, chụp ảnh và quan sát. Cô đi qua những con đường nhỏ, chụp ảnh những khung cửi, những cuộn tơ, những khuôn mặt người dân. Nhưng càng quan sát, cô càng nhận thấy điều kỳ lạ: ở làng này, hầu như không thấy phụ nữ trẻ. Chỉ toàn người già, người trung niên, và trẻ con. Những cô gái trong độ tuổi từ 18 đến 25… như bị nuốt mất.

"Chị ơi, cho em hỏi, trong làng có nhiều cô gái trẻ không ạ?" Linh hỏi một bà già đang ngồi bóc kén tơ.

Bà già ngẩng lên, ánh mắt sợ hãi lướt qua. "Con gái à? Chúng nó đi làm xa hết rồi, đi Hà Nội, đi Sài Gòn kiếm sống. Ở làng nghèo lắm, con trẻ không ở được đâu."

"Dạ vậy ạ." Linh gật đầu, nhưng không tin.

Chiều đó, khi mặt trời lặn xuống sau những hàng tre, Linh ngồi trong phòng, mở laptop ra ghi chép. Cô viết ra những điều mình quan sát được, những điều kỳ lạ, những nghi ngờ. Nhưng vẫn chưa có bằng chứng gì cụ thể. Cô cần thời gian hơn, cần điều tra kỹ hơn.

"Tách tách tách!" Tiếng khung cửi của bà Hiền vang lên đều đặn bên ngoài. Linh đứng dậy, bước ra hiên nhà. Bà Hiền vẫn ngồi đó, đôi tay nhăn nheo khéo léo luồn sợi tơ, nhưng ánh mắt bà lại nhìn xa xăm, buồn bã.

"Bà ơi, bà có sao không ạ?" Linh hỏi nhỏ.

Bà Hiền giật mình, quay lại nhìn Linh. Trong giây lát, Linh thấy nước mắt lấp lánh trong mắt bà, nhưng bà nhanh chóng lau đi.

"Không có gì đâu con. Chỉ là… bà nhớ những ngày xưa thôi." Bà Hiền lắc đầu, giọng run run.

Linh biết, bà đang giấu điều gì đó. Một bí mật nặng nề, đau đớn. Và cô quyết định, dù thế nào, cô cũng sẽ tìm ra sự thật.

Đêm đó, khi mọi người đã ngủ, Linh lại nghe thấy tiếng động kỳ lạ. Tiếng "xoạc xoạc", như thứ gì đó đang bò, đang di chuyển trong bóng tối. Cô nằm im, tim đập thình thịch, không dám nhìn ra cửa sổ. Và trong đêm tối, từ đâu đó, tiếng khóc nhỏ của một cô gái vọng lại yếu ớt, rồi tan biến.